Diferansiyel Nedir? Ne İşe Yarar, Nasıl Çalışır?

Ağır vasıtalarda ise diferansiyel dişlisi kritik bir göreve sahiptir. Özellikle kamyon, tır, otobüs ve diğer ağır vasıtalarda diferansiyelin görevi yalnızca motordan gelen gücü tekerleklere ulaştırmak değildir.

Yüksek torkun akslara aktarılması, viraj sırasında tekerleklerin farklı hızlarda dönebilmesi ve aktarma organlarının gereksiz gerilime maruz kalmaması da bu mekanizmanın çalışma alanına girer.

Bu sistemin merkezinde ise farklı yük koşullarında çalışan diferansiyel dişlisi ve ona eşlik eden dişli grubu bulunur.

Yalçın Motorlu Araçlar’da diferansiyel ürünleri değerlendirilirken yalnızca parçanın fiziksel olarak araca uyup uymadığına bakılmaz. Araç modeli, aks yapısı, dişli oranı ve kullanım koşulları birlikte değerlendirilir. Çünkü dış görünüşü aynı olan iki parçanın dişli oranı veya teknik özellikleri farklı olabilir.

Diferansiyel Ne İşe Yarar?

Diferansiyelin temel görevi, şanzımandan gelen hareketi sağ ve sol akslara aktarırken tekerleklerin gerektiğinde farklı hızlarda dönmesine izin vermektir.

Araçlar düz bir yolda ilerlerken iki tekerleğin dönüş hızları birbirine yakındır. Ancak viraja girildiğinde dış taraftaki tekerlek, daha uzun bir mesafe kat eder. İç taraftaki tekerlek daha kısa bir yol aldığı için daha yavaş döner.

Diferansiyel, bu hız farkını mekanik olarak karşılar. Bu noktada diferansiyel dişlisi, sistem içerisinde oluşan hareketin kontrollü biçimde aktarılmasına yardımcı olan temel mekanik unsurlardan biridir.

Diferansiyel Nasıl Çalışır?

Ağır vasıtalara aşina olmayanlar için diferansiyelin çalışma sistemi oldukça karmaşık görünebilir. Çalışma mantığını anlamanın en kolay yollarından biri, motor tarafından üretilen gücün hangi sırayla ilerlediğine bakmaktır.

Motor tarafından üretilen güç önce şanzımana, ardından aktarma organları üzerinden diferansiyele ulaşır. Diferansiyel içerisindeki nihai dişli grubu, gelen hareketin yönünü ve tork aktarımını düzenleyerek bunu aks millerine iletir.

Düz ilerlemede sağ ve sol tekerlekler benzer hızlarda döner. Araç viraja girdiğinde ise diferansiyel içerisindeki küçük dişliler devreye girerek iki çıkışın farklı hızlarda dönmesine olanak tanır.

Bu nedenle diferansiyel dişlisi üzerindeki aşınma kendini yalnızca ses olarak göstermeyebilir. Dişli yüzeyindeki bozulma ilerlediğinde vuruntu, titreşim, aşırı boşluk ve yük altında artan uğultu gibi belirtiler de ortaya çıkabilir.

Diferansiyelin Parçaları Nelerdir?

Bir diferansiyel grubunun içinde, dışarıdan bakıldığında fark edilmeyen hassas bir dişli ve yataklama düzeni bulunur. Sistem araç ve aks tipine göre değişebilse de temel parçalar şunlardır:

• Ayna dişlisi
• Mahruti dişli
• Diferansiyel kutusu
• Uydu dişlileri
• Aks dişlileri
• Rulmanlar
• Keçeler ve sızdırmazlık elemanları
• Aks milleri ve bağlantı elemanları

Diferansiyel Kilidi Nedir?

Diferansiyel kilidi, özellikle kaygan, çamurlu veya bozuk yollarda aracın çekişini artırmaya yardımcı olan bir sistemdir.

Normalde diferansiyel, virajlarda tekerleklerin farklı hızlarda dönmesini sağlar. Ancak tekerleklerden biri patinaja düştüğünde diğer tekerleğe yeterli güç gitmeyebilir.

Diferansiyel kilidi devreye girdiğinde ise iki tekerleğin birlikte dönmesi sağlanarak gücün çekişi olan tekerleğe de aktarılmasına yardımcı olur.

Konuyu kısaca özetlemek gerekirse diferansiyel kilidi; tekerleklerden birinin boşa dönmesini önleyerek aracın çekiş gücünü artırmak için kullanılan bir sistemdir.

Diferansiyel Bakımı Nasıl Yapılır?

Araç sistemlerinin çoğunda olduğu gibi diferansiyel arızalarının da bir kısmı parça ömrüyle, önemli bir kısmı ise yağlama ve ayar problemleriyle ilişkilidir.

Bu nedenle bakım, yalnızca yağ değiştirip kapağı kapatmak şeklinde düşünülmemelidir. Bakım sırasında diferansiyel yağının seviyesi ve durumu kontrol edilir.

Yağ içerisinde metal partikülleri, anormal renk değişimi veya yanık kokusu görülmesi, sistem içerisinde aşınma ya da aşırı ısınma ihtimalini düşündürür.

Parçaların sızdırmazlık noktaları da kontrol edilmelidir. Özellikle diferansiyelde bulunan keçeler, içerideki yağın dışarı sızmasını önler. Eğer keçe yıpranırsa veya hasar görürse yağ dışarı kaçmaya başlayabilir.

Yağ eksildikçe diferansiyelin içindeki dişliler ve rulmanlar yeterince yağlanamaz. Bu durumda parçalar arasındaki sürtünme artar.

Özellikle kamyon, tır ve çekici gibi ağır vasıtalarda araç ağır yük taşıyorsa diferansiyel daha fazla zorlanır. Sürtünmenin artmasıyla birlikte parçalar daha fazla ısınabilir ve zamanla dişlilerin yüzeylerinde aşınma, çizilme veya hasar meydana gelebilir.

Diferansiyel bakımı yaptırırken kontrol edilmesi gereken başlıca noktalar şunlardır:

• Yağ seviyesi ve yağın fiziksel durumu
• Yağ kaçakları
• Rulmanların durumu
• Ayna-mahruti dişli temas yüzeyi
• Dişli boşlukları
• Keçe ve contalar
• Diferansiyel kilidi mekanizması
• Çalışma sırasında oluşan uğultu, vuruntu ve titreşimler

Diferansiyel Yağı Nedir?

Araç bakımında diferansiyel yağı, çoğu zaman göz ardı edilen bakım kalemlerinden biridir; ancak aracın sağlıklı çalışmasında önemli bir role sahip olduğu unutulmamalıdır.

Diferansiyel yağı, aşırı ısınmayı ve sürtünmeyi önleyerek diferansiyelin sorunsuz çalışmasına yardımcı olur. Yüksek basınç ve yük altında çalışan dişlilerin ve rulmanların yağlanmasını sağlayan özel bir dişli yağıdır.

Motor yağıyla aynı görev için kullanılmaz. Yalnızca yağın viskozitesine bakmak da yeterli değildir. Araç üreticisinin belirlediği SAE viskozite sınıfı ve API/üretici spesifikasyonu dikkate alınmalıdır.

Diferansiyel tipine ve kullanılan dişli yapısına göre gerekli yağ özellikleri değişebilir.

Diferansiyel Sesini Kesen Yağ Var mı?

“Diferansiyel sesini kesen yağ” ifadesi sürücüler arasında sıkça kullanılır. Diferansiyelden gelen sesi azaltmak için öncelikle uygun özellikte yağ kullanılması ve yağ seviyesinin doğru olması gerekir.

Bu şekilde yağlama kaynaklı uğultunun azalması sağlanabilir. Fakat aşınmış ayna-mahruti dişlisini veya hasarlı rulmanı yalnızca yoğun bir yağ kullanarak onarmak mümkün değildir.

Hatta mevcut arızayı maskeleyen bir yağ seçimi arızanın tespitinin ve asıl sorunun teşhisinin gecikmesine neden olabilir.

Diferansiyel Arızası Nasıl Anlaşılır?

Diferansiyel arızaları çoğunlukla kendini tek bir belirti ile göstermez. Bu belirtilerden biri görüldüğünde parçayı doğrudan değiştirmek yerine arızanın kaynağını belirlemek daha ekonomik olabilir.

Çünkü uğultunun kaynağı her zaman diferansiyel dişlisi olmayabilir; rulman, aks veya aktarma sistemindeki başka bir bileşen de benzer sesler oluşturabilir.

Diferansiyel Fiyatları Nelerdir?

Diferansiyel fiyatları araç marka ve modeline göre değiştiği gibi ürünün komple diferansiyel, ayna-mahruti seti, tek parça dişli veya revizyonlu grup olmasına göre de farklılık gösterir.

Yalçın Motorlu Araçlar’da Diferansiyel Ürünleri

Sık Sorulan Sorular